Web sitesi yaptırırken nelere dikkat edilmeli?

Siteden ne beklendiğini netleştirin

Her web sitesinin bir işi vardır: güven vermek, telefon açtırmak, teklif formu doldurtmak, randevu aldırmak, ürün satmak ya da yeni bir uygulamayı yayından önce tanıtıp ilgilenenlerin e-postasını toplamak. Tasarım ve teknik kararların hepsi bu işe göre şekillenir. Bu yüzden ilk adım, sitenin ne işe yarayacağını tek bir cümleyle yazmaktır.

Bu cümlenin yanına şu soruların cevaplarını ekleyin:

• Ziyaretçi kim? Mevcut müşterileriniz mi, sizi ilk kez arayan biri mi, yoksa yabancı turistler mi?
• Ziyaretçiden beklenen eylem ne? Telefonla arama, form doldurma, yol tarifi alma, satın alma… Her sayfada bu eyleme giden yol açık olmalıdır.
• Hangi sayfalar gerekli? Küçük bir işletme için ana sayfa, hizmetler, hakkımızda ve iletişim sayfaları çoğu zaman yeterlidir; tek sayfalık bir tanıtım da olabilir.
• Kaç dil? Her dil ayrı bir içerik demektir; çevirinin kimden geleceği baştan belli olmalıdır.
• İçeriği kim hazırlayacak? Metinler ve fotoğraflar sizden mi gelecek, yoksa yazılması ya da çekilmesi mi gerekiyor? Tasarım hazır olsa bile içerik gelmeden site yayına alınamaz.

Restoran ya da kafe için yalnızca telefonda açılan bir menü gerekiyorsa QR menü rehberine bakın.

Alan adı, barındırma ve e-posta kimin adına olmalı?

Kısa cevap: sizin adınıza. Alan adı (ör. isletmeniz.com), sitenin çalıştığı barındırma hesabı ve kurumsal e-posta, işletmenizin varlıklarıdır. Geliştiricinin kendi hesabına kayıtlı bir alan adı, ileride başka biriyle çalışmak istediğinizde ya da geliştiriciye ulaşamadığınızda ciddi bir soruna dönüşür.

• Alan adı: Kayıt firmasındaki hesap sizin e-posta adresinizle açılmalıdır. Alan adları belirli sürelerle kaydedilir ve yenilenmezse kullanım hakkı kaybedilebilir; yenileme tarihini ve otomatik yenilemenin açık olup olmadığını bilin.
• Barındırma: Sitenin çalıştığı hesap da sizin olmalıdır. Kurulumu geliştirici yapabilir; bunun için hesabınıza erişim yetkisi verirsiniz.
• E-posta: info@isletmeniz.com gibi adresler ayrı bir posta hizmetinde açılabilir ya da mevcut posta kutunuza yönlendirilebilir. Alan adının ayarlarındaki e-posta kayıtları, site taşınırken dikkatsizce değiştirilirse e-postalarınız gelmez hâle gelebilir; site taşıma işinin e-posta ayarlarını da kapsadığından emin olun.

Hizmet veren firma sunuyorsa, şifrenizi paylaşmak yerine ek kullanıcı ya da yetki özelliğini kullanın; iş bittiğinde yetkiyi geri alabilirsiniz. Alan adı ve barındırma ücretleri, bu hesaplar üzerinden doğrudan hizmeti veren firmaya ödenir ve geliştirme ücretinden ayrıdır.

Hazır şablon mu, özel tasarım mı?

İki yol da doğru olabilir; seçim, sitenin işine ve ileride ne kadar değişeceğine bağlıdır.

Dürüst olmak gerekirse, tek sayfalık ve nadiren değişen bir tanıtım için hazır bir site kurucu çoğu zaman yeterlidir. Özel kod; hız, çok dil, özel formlar ya da sonradan büyüyecek işlevler gerektiğinde değerini gösterir.

Hız ve telefonda görünüm neden önemli?

Bir sitenin telefondaki hâli artık yalnızca ziyaretçiler için değil, Google için de asıl sürümdür. Google'ın mobil öncelikli dizinleme belgesine göre Google, siteleri dizinlerken ve sıralarken sitenin akıllı telefon tarayıcısıyla taranan mobil sürümünü kullanır. Aynı belgede Google, uygulaması ve bakımı en kolay yol olduğu için duyarlı (responsive) tasarımı, yani aynı sayfanın ekran genişliğine göre kendini düzenlemesini önerir.

Google'ın sayfa deneyimi açıklamasında site sahiplerine şu sorular sorulur: Sayfalar güvenli biçimde sunuluyor mu? İçerik mobil cihazlarda iyi görünüyor mu? Core Web Vitals ölçümleri iyi mi? Core Web Vitals, sayfanın ne kadar hızlı yüklendiğini, dokunuşlara ne kadar çabuk tepki verdiğini ve yüklenirken içeriğin yerinden kayıp kaymadığını ölçer.

Pratikte bunun anlamı şudur:

• Tasarım telefon genişliğinden başlamalı, sonra tablet ve bilgisayar ekranına genişletilmelidir.
• Görseller ekranda gösterilecekleri boyutta ve sıkıştırılmış biçimde (ör. WebP) sunulmalıdır.
• Yazı tipi sayısı az tutulmalı, sayfada gerçekten kullanılmayan betikler yüklenmemelidir.
• Site yayından önce farklı telefonlarda, tarayıcılarda ve zayıf bağlantıda denenmelidir.

Google'ın ücretsiz PageSpeed Insights aracı, bir sayfanın telefon ve bilgisayar ölçümlerini ayrı ayrı gösterir. Teklif aldığınız firmanın daha önce yaptığı sitelerin sonuçlarına bu araçla kendiniz bakabilirsiniz.

Arama motorları ve yapay zekâ araçları için temel hazırlık

Hiçbir geliştirici, sitenin aramada kaçıncı sırada çıkacağını garanti edemez; bunu büyük ölçüde içerik ve zaman belirler. Ama arama motorlarının siteyi bulup doğru anlaması için gereken teknik temel, site yapılırken kurulmalıdır:

• Başlık ve açıklama: Her sayfanın kendine özgü bir başlığı ve kısa bir açıklaması olmalıdır. Google, arama sonucundaki açıklamayı çoğunlukla sayfa içeriğinden kendisi oluşturur; sayfanın açıklama etiketini, kullanıcıya daha doğru bir özet sunacaksa kullanır. Yani açıklama yazılmalı, ama içerik de aynı özeni görmelidir.
• Site haritası: Sitedeki sayfaların listesini veren bir dosyadır. Google'ın açıklamasına göre arama motorları bu dosyayı siteyi daha verimli taramak için okur; ancak site haritası, içindeki her sayfanın taranıp dizine ekleneceğini garanti etmez.
• Search Console: Sitenizin Google aramasındaki durumunu izlemenize, sorunları görüp düzeltmenize yardımcı olan ücretsiz bir Google hizmetidir. Aramada çıkmak için kaydolmak şart değildir; ama dizine eklenmeyen sayfaları ve hataları görebilmek için site yayına girer girmez eklenmelidir.
• Yapısal veri: Sayfanın neyi anlattığını (işletme, hizmet, makale, sık sorulan sorular gibi) schema.org sözlüğüyle, makinelerin okuyabileceği biçimde belirten kısa bir kod parçasıdır. Google, bu veriyi sayfanın içeriğini anlamak için kullanır.
• Eski adresler: Mevcut bir site yenileniyorsa, değişen her eski adres yeni sayfasına kalıcı olarak yönlendirilmelidir; aksi hâlde eski bağlantılar hata sayfasına düşer.

Peki yapay zekâ araçları için ne yapılmalı? Google'ın yapay zekâ özellikleri sayfasına göre AI Overviews ve AI Mode gibi özelliklerde görünmek için yeni makine okunur dosyalar, yapay zekâya özel metin dosyaları ya da özel işaretleme gerekmez; arama motoru optimizasyonunun bilinen iyi uygulamaları burada da geçerlidir. Sık adı geçen llms.txt dosyası ise resmî bir standart değil, bir öneridir. Biz kendi sitemizde bir llms.txt dosyası yayınlıyoruz; ama bu dosya, aramada ya da yapay zekâ cevaplarında yer almayı garanti etmez.

Bu yüzden önerimiz, özel dosyalardan çok içeriğe emek vermektir: hizmetlerinizi, fiyatı neyin belirlediğini, nerede ve kime hizmet verdiğinizi düz cümlelerle anlatın; ziyaretçilerin sık sorduğu sorulara sayfalarınızda açık cevaplar verin.

Formlar, güvenlik ve kişisel veriler

• HTTPS: Ziyaretçiyle site arasındaki bağlantıyı şifreler ve formdan gönderilen bilgilerin yolda okunmasını engeller. Bütün sayfalar, özellikle form içeren her sayfa HTTPS ile açılmalıdır.
• Bot koruması: Korumasız formlar, otomatik gönderilen istenmeyen mesajların hedefi olur. Görünmez ya da tek tıklık bir doğrulama ve aynı kaynaktan kısa sürede gelen çok sayıda gönderime konan sınır, gerçek ziyaretçiyi yormadan bu yükü azaltır. Bu sitedeki iletişim formu Cloudflare Turnstile ile korunuyor.
• Yalnızca gereken bilgi: Formda yalnızca gerçekten ihtiyaç duyduğunuz alanları isteyin. Toplanan her bilgi, saklanması ve korunması gereken bir sorumluluktur.
• Ziyaret ölçümü: Ziyaretçi sayılarını görmek için çerez kullanmayan ölçüm araçları da vardır; bu sitede ziyaret ölçümü çerez kullanılmadan yapılıyor.
• Aydınlatma metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), 10. maddesinde, kişisel veriler elde edilirken veri sorumlusunun ilgili kişileri bilgilendirmesini zorunlu tutar: veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, veri toplamanın yöntemi ile hukuki sebebi ve ilgili kişinin 11. maddede sayılan hakları. Ad, e-posta ya da telefon numarası alan bir formda bu bilgilendirme genellikle formun yanında bağlantısı verilen bir aydınlatma metniyle yapılır.

Bu bölüm hukuki görüş değildir. Aydınlatma metninin içeriği, işletmenizin hangi veriyi neden topladığına göre değişir; metni hazırlarken güncel mevzuata ve Kişisel Verileri Koruma Kurumunun yayımladığı rehberlere bakmanızı ya da bir hukukçuya danışmanızı öneririz. Teknik tarafta yapılması gereken, metnin her formun yanında bağlantıyla görünmesi ve formun gereğinden fazla veri istememesidir.

Teslimden sonra: güncelleme ve bakım

Web sitesi yayına girdikten sonra da bakım ister. Teslimden önce şu işlerin kim tarafından ve hangi şartlarla yapılacağını konuşun:

• İçerik güncellemeleri: Duyurular, ürünler ya da fiyatlar sık değişiyorsa tarayıcıdan kullanılan basit bir düzenleme ekranı işinizi kolaylaştırır. Az değişen sitelerde buna gerek kalmaz; değişiklik isteklerinizi geliştiriciye yazarsınız.
• Yenilemeler: Alan adı ve barındırma, süreleri dolmadan yenilenmelidir. Kayıtlı ödeme kartının süresi dolduğu için otomatik yenilemenin gerçekleşmemesi, kolayca gözden kaçabilecek bir durumdur.
• Güvenlik güncellemeleri: Özellikle hazır içerik yönetim sistemi ve eklenti kullanan sitelerde güncellemelerin düzenli yapılması gerekir.
• Düzenli kontrol: Formların gerçekten e-posta gönderdiği, Search Console'da yeni bir hata çıkmadığı ve sayfaların hâlâ hızlı açıldığı ara ara denetlenmelidir.
• Yedek: Sitenin ve form kayıtlarının yedeği alınmalı, yedeğin nerede durduğu bilinmelidir.

Bu site ve triviumarena.com, Cloudflare Workers üzerinde çalışıyor. Cloudflare, Workers'ı yönetilecek bir altyapı gerektirmeyen sunucusuz bir platform olarak tanımlıyor. İçerik ve işlev değişiklikleri ise yine planlanması gereken işlerdir.

Kısa kontrol listesi

• Sitenin işi ve ziyaretçiden beklenen eylem tek cümleyle yazıldı mı?
• Sayfa listesi, diller ve içeriğin kimden geleceği belli mi?
• Alan adı, barındırma ve e-posta hesapları sizin adınıza mı?
• Alan adının yenileme tarihi ve otomatik yenileme durumu biliniyor mu?
• Tasarım telefondan başlıyor mu; taslak, telefon ve bilgisayar görünümüyle onaylandı mı?
• Her sayfanın kendi başlığı ve açıklaması var mı?
• Site haritası hazır mı, site Search Console'a eklendi mi?
• Sayfalarda yapısal veri var mı?
• Bütün sayfalar HTTPS ile açılıyor mu, formlarda bot koruması var mı?
• Formların yanında aydınlatma metni bağlantısı var mı?
• Eski sitenin adresleri yeni sayfalara yönlendirildi mi?
• Teslimden sonra bakımı kimin, hangi şartlarla yapacağı yazılı mı?